Door klimaatverandering hebben we steeds meer te maken met droogte en wateroverlast. Historische kaarten kunnen helpen om hiermee om te gaan door inzicht te geven in bodem, waterbeheer en technologische ontwikkelingen. Met de reizende Klimaatsleutelkist, een toolbox vol met kaarten, brengt Landschap Overijssel deze kennis naar bestuurders, beleidsmakers en publiek. Gedeputeerde Martijn Dadema opende de kist donderdag tijdens het Wateratelier in Almelo.
Dadema ontving de sleutel van de kist van Hans Pohlmann, directeur van Stichting Landschap Overijssel. De Klimaatsleutelkist bevat historisch kaartmateriaal, brochures, een tablet met een video en een overzicht van zogenoemde klimaatsleutels: aanknopingspunten in de geschiedenis van het landschap die kunnen bijdragen aan klimaatadaptatie. Vier kaarten laten samen zien hoe het watersysteem zich heeft ontwikkeld en welke ingrepen daarin zijn gedaan.
“De geschiedenis leert ons heel veel. Deze kaarten in de Klimaatsleutelkist maken de geschiedenis goed zichtbaar, waardoor het niet meer abstract blijft. Het is een mooi middel waarmee je met veel verschillende groepen mensen het gesprek kan voeren.”
Voor professionals en publiek
Met de overhandiging aan gedeputeerde Dadema begint de kist haar rondreis langs verschillende locaties. Landschap Overijssel nodigt organisaties uit om zich aan te melden als gastlocatie voor de Klimaatsleutelkist. Zo kunnen professionals zich laten inspireren en deze kennis gebruiken bij keuzes over waterbeheer en ruimtelijke inrichting.
Het landschap als bron van kennis
De kist komt voort uit het project Blauw Erfgoed als Klimaatsleutel. Daarin combineert Landschap Overijssel historisch kaartmateriaal met actuele kennis van landschap, bodem en water. Reconstructies op basis van een kaart uit 1617 worden vergeleken met andere bronnen, waaronder topografische kaarten, hoogtekaarten, bodemkaarten en veldnamen. Zo wordt zichtbaar hoe het natuurlijke watersysteem door de eeuwen heen is aangepast. Die kennis helpt om te begrijpen waar water van nature stroomt of wordt vastgehouden, en hoe menselijke ingrepen dat hebben veranderd.
Vloeiweiden en watermolens
Linde Arts, projectleider en erfgoedspecialist bij Landschap Overijssel, legt uit: “Zo werd beekwater eeuwenlang over weilanden geleid om de grond vruchtbaar te maken, werd water opgestuwd voor watermolens en vulde water uit beken en rivieren de grachten van kastelen en landgoederen. Waterlopen werden gegraven om water sneller af te voeren of handel en scheepvaart mogelijk te maken. Deze sporen laten zien hoe mensen door de eeuwen heen steeds opnieuw een balans zochten tussen leven met water en het beheersen ervan.”
Van historische kennis naar actuele vraagstukken
Door technologische ontwikkelingen is het landschap steeds verder aangepast aan menselijke behoeften. Lage gronden die vroeger als hooiland werden gebruikt, bieden nu bijvoorbeeld ruimte aan woonwijken en bedrijventerreinen. Tegelijkertijd stelt klimaatverandering nieuwe eisen aan de inrichting van het landschap.
Gemeenten, provincie en waterschappen zoeken naar manieren om water langer vast te houden, tijdelijk te bergen en langzamer af te voeren. Historische kennis kan helpen om de mogelijkheden daarvoor te verkennen, met de natuurlijke eigenschappen van bodem en water als vertrekpunt.
De Klimaatsleutelkist op locatie
De Klimaatsleutelkist is geschikt voor een breed publiek van bestuurders en ambtenaren, professionals, vrijwilligers en inwoners met interesse in landschap, water en erfgoed. Organisaties die de kist op hun locatie willen ontvangen, kunnen deze aanvragen via onderstaande knop.
Het project Blauw Erfgoed als Klimaatsleutel wordt mogelijk gemaakt door Provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en STOWA.
