De sneeuw van de afgelopen dagen biedt een mooie kans om het verborgen leven van zoogdieren te ontdekken. In Nederland blijft sneeuw niet vaak langere tijd liggen. Juist wanneer dat wél gebeurt, verandert het landschap in een natuurlijk sporenboek. Pootafdrukken en looproutes worden zichtbaar in de sneeuw en geven een uniek inkijkje in het nachtelijke leven van dieren.
Zoogdieren leven meestal verborgen en zijn vaak schuw. De meeste soorten zijn actief in de schemering of ’s nachts. Ze blijven daardoor meestal onopgemerkt. Sneeuw maakt hun nachtelijke activiteiten zichtbaar. Pootafdrukken verraden waar dieren hebben gelopen, gejaagd of gerust.
Soms laten de sporen zelfs een geslaagde jacht zien, zoals bij een wezel die een muizenhol is binnengedrongen en zijn prooi mee naar buiten heeft gesleept. Of een vogel die een muis heeft gegrepen in de sneeuw.
Niet elke sneeuwlaag is ideaal
Sneeuw komt in verschillende vormen voor en dat heeft invloed op hoe goed sporen te lezen zijn. Een dun laagje zachte sneeuw op een vlakke ondergrond is ideaal. Bij dikkere sneeuwlagen worden prenten minder scherp, maar grotere zoogdieren zoals ree, vos, das en middelgrote marterachtigen laten ook dan vaak herkenbare sporen achter.
Wie een spoor volgt, doet er goed aan te zoeken naar plekken waar de sneeuw wat harder is. Daar drukken poten zich vaak het duidelijkst af. Wil je een spoor vastleggen, maak dan een foto van de afdrukken. Zo kunnen kenners achteraf beoordelen om welke soort het gaat.
Om het echt goed te beoordelen, is het slim om drie verschillende soorten foto’s te maken.
- Een detailfoto van bovenaf – met een liniaal. Heb je dat niet? Leg er dan een pinpas naast. Deze heeft altijd dezelfde afmeting, dus dat is goed om de schaal van de afbeelding mee te vergelijken.
- Een foto van het hele spoor.
- Een deel van de omgeving of een omgevingsfoto, zodat je bijvoorbeeld de slootkant of de bosrand ziet.
Prenten én patronen
Niet alleen de vorm van een pootafdruk is belangrijk, ook het spoorpatroon vertelt veel. Dat is de manier waarop prenten zich ten opzichte van elkaar herhalen. Het patroon zegt iets over de manier van voortbewegen en kan helpen bij het herkennen van een soort.
Zo zetten katten hun poten heel anders neer dan marterachtigen, die zich vaak met sprongen voortbewegen. Ook kleine zoogdieren laten duidelijke verschillen zien: een bosmuis maakt korte sprongetjes – galop – terwijl een woelmuis haar poten afwisselend verzet – draf of stap. Een haas is duidelijk te herkennen aan de twee voorpootjes naast elkaar en daarachter de twee lange achterpoten die hij ervoor gooit.
Tunnels onder de sneeuw
Bij een dun sneeuwlaagje zijn ook de sporen van kleine zoogdieren zichtbaar, zoals muizen en spitsmuizen. Ligt er enkele centimeters sneeuw, dan maken deze dieren tunneltjes, deels in de sneeuw en deels in de onderlaag. Zo blijven ze uit het zicht van roofvogels zoals de torenvalk of een uil. Wanneer de sneeuw smelt, worden hun vaak grillige looproutes zichtbaar: fraaie patronen die doen denken aan kleine kunstwerkjes.
Let wel op bij smeltende sneeuw. Door het uitsmelten lijken sporen groter dan ze daadwerkelijk zijn. Zo kan het spoor van een bunzing worden verward met dat van een steenmarter.
Tips voor sporen herkennen
Een goede diersporengids is onmisbaar tijdens een sporenwandeling, vooral bij soorten die sterk op elkaar lijken.
Een aantal tips:
- De Veldgids Diersporen biedt een compleet en overzichtelijk hulpmiddel.
- Een ander goed boek is Het Prentenboek van René Nauta en Aaldrik Pot.
- Op de website Diersporengids.nl kun je veel kennis opdoen.
