Terug 55 km

Molenroute Tubbergen, 54 km

Wind- en watermolens zijn verbonden met Tubbergen. Samen met het glooiende landschap zijn ze beeldbepalend voor Twente. De molens getuigen van vindingrijkheid van onze voorouders. Via deze route fietst u langs de 7 overgebleven wind- en watermolens in Tubbergen met een uitstapje naar Ootmarsum.

Startpunt: Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek / Molen van Bels: Bergweg 8, 7663 TB Mander (gratis parkeren). Bij Restaurant Watermolen van Bels, Camping de Molenhof, Eetcafe Antje en Billie, Restaurant de Molen Fleringen kunt u ook de route starten. Heel veel fietsplezier door dit prachtige landschap!

De molenroute is uitgezet over overwegend binnendoorweggetjes en verharde fietspaden. Een klein deel is een goed toegankelijk semiverhard fietspad.

  • startpunt

    Watermolen van Bels

    Welkom deze prachtige fietsroute. U vertrekt vanaf de parkeerplaats tegenover De Molen van Bels met de molen aan uw linkerhand en informatiecentrum IJs en Es aan uw rechterhand naar knooppunt 32.

  • 1
    Bezienswaardigheid

    Bezoekerscentrum Dal vdMosbeek

    Foto: Gerard Wandeling

    Bezoekerscentrum

    Welkom in het Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek! Het bestaat uit Infocentrum IJs & Es, Watermolen Bels en Watermolen Frans. In het onbemande Infocentrum IJs & Es wordt het verhaal van Noordoost-Twente op beeldende wijze verteld. Het heeft dezelfde openingstijden als Restaurant Watermolen Bels.

    Kracht van het ijs

    Na de IJstijd stuwde het ijs de grondlagen in Twente met enorme kracht voor zich uit. De vorm van infocentrum IJs & Es verbeeldt de kracht van het ijs. Binnen vind je informatie over het ontstaan en de vroege bewoning van dit deel van Twente, een gebied waar veel prehistorische vondsten zijn gedaan.

    Watermolens

    Afwisselend in Watermolens Bels en Frans geven de molenaars op zondagmiddag maaldemonstraties. Ook erg leuk voor kinderen. Als Watermolen Frans open is, kun je de expositie over de geschiedenis van de molen en het molenaarsleven bekijken.

    Bijzondere natuur

    Natuurgebied Dal van de Mosbeek is een beschermd Natura2000-gebied. De grond bestaat uit keileem en dekzand waardoor bronnen met kalkrijk grondwater ontstaan zodat er bijzondere planten groeien. Om het bronnenlandschap te behouden, neemt Landschap Overijssel maatregelen om verdroging tegen te gaan.

    Bezoek Dal van de Mosbeek Routes Landschap Overijssel
  • 2
    Bezienswaardigheid

    Watermolen Bels

    Watermolen Bels

    Op deze plek aan de Mosbeek stonden ooit twee watermolens. In 1725 werd een papiermolen gebouwd op de oever waar nu het restaurant staat. Deze maakte deel uit van een florerende papierindustrie waarbij uit lompen papier werd gemaakt.

    Chicoreimolen

    Toen de papiermakerij steeds minder opbracht, kwam in 1845 een chicoreimolen op de andere oever. Chicoreiwortels werden gemalen en gebrand om er koffie van te zetten. Chicoreikoffie was toen populair voor mensen voor wie echte koffie te duur was. De papiermolen is in 1860 omgebouwd tot korenmolen.

    Twee korenmolens

    In 1916 kocht Jannes Bels, paardenhandelaar uit Vasse, het molencomplex en werd ook de chicoreimolen een korenmolen. Sinds 1958 is Stichting Overijssels Landschap eigenaar. Na een grondige restauratie startte de familie Bels in 1962 hier een theeschenkerij.

    Maaldemonstraties

    Op zondagmiddag geven molenaars maaldemonstraties, afwisselend bij Watermolen Bels en Frans.

  • horeca

    Restaurant watermolen Bels

  • fietsknooppunt

    32

  • fietsknooppunt

    28

  • fietsknooppunt

    27

  • 3
    Bezienswaardigheid

    Watermolen de Mast

    Oudste molen

    Dit is de oudste nog werkende watermolen in Twente. In 1433 was de´Mastesmolen´ gepacht door ene Reynolt van Coevorden en in het bezit van de bisschop van Utrecht. De molen werd in het verleden gebruikt voor het persen van olie uit zaden en voor het malen van koren.

    Hazelbekke

    De molenkolk ligt aan de overzijde van de Denekamperweg en wordt op peil gehouden door de Hazelbekke. Benedenstrooms van de molen wordt de beek Onderbeek genoemd en bij Tubbergen heet hij Heinemansbeek en Markgraven.

    Bakspieker

    Naast de molen zie je de voormalige bakspieker; een schuurtje in Saksische stijl met originele bakoven. Hierin werden van het gemalen graan broden en koeken gebakken. De oudste sporen van een vaste bakoven zijn nagelaten door de Bandkeramiekers, de eerste landbouwers, rond 4.000 vChr.

    Landschap Overijssel

    Landschap Overijssel zet zich niet alleen in voor natuurbeheer, maar ook voor behoud van cultureel erfgoed dat het landschap betekenis geeft en waardevol maakt. Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van de molen. Openstelling: 2e en 4e zaterdag van de maand 13.30 - 16.30 uur en op afspraak.

  • fietsknooppunt

    31

  • fietsknooppunt

    37

  • 4
    Bezienswaardigheid

    Molen Oude Hengel

    Molen Oude Hengel

    In Twente vertellen molens het verhaal over vroegere productiemethoden. Veel molens zijn inmiddels verdwenen. En dat is jammer, want daarmee verdwijnen karakteristieke, landschappelijke objecten en de verhalen erover. Molen Oude Hengel in Ootmarsum was vroeger in gebruik als korenmolen.

    Landschap Overijssel

    Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van Molen Oude Hengel. Samen met vrijwilligers zorgen wij ervoor dat de molen behouden blijft.

  • fietsknooppunt

    42

  • fietsknooppunt

    41

  • fietsknooppunt

    48

  • horeca

    Camping De Molenhof

  • fietsknooppunt

    75

  • horeca

    Eetcafe Antje & Billie

  • 5
    Bezienswaardigheid

    Korenmolen 'De Vier Winden'

    Kleijsen

    De Vier Winden wordt ook wel Kleijsen's Möll genoemd. De Kleijsenweg, waaraan de molen ligt, herinnert nog steeds aan deze molenaar en eigenaar. De molen is nu eigendom van de Stichting De Vier Winden.

    Windkorenmolen

    De molen is gebouwd in 1862. Het is een zogenaamde windkorenmolen; een achtkantige bovenkruier met stelling. De molen heeft een vlucht van 22.50m en is ingericht als korenmolen met twee koppels maalstenen.

    Ook zonder wind

    Bijzonder is dat met de molen ook bij windstil weer kan worden gemalen. Dit leverde de molenaar in de jaren dertig van de vorige eeuw extra inkomsten op. Een tweede steenkoppel werd via een aandrijfriem aangedreven door een dieselmotor.

    Mechanisch luiwerk

    Het oorspronkelijke luiwerk, aangedreven door de wind, kan niet altijd worden gebruikt. Om de zakken graan toch omhoog te kunnen takelen, is een uniek tweede mechanisch luiwerk (foto) in de molen aangebracht.

    Open: zaterdag 13.30 - 16.30 uur of op afspraak.

  • fietsknooppunt

    45

  • fietsknooppunt

    74

  • fietsknooppunt

    44

  • 6
    Bezienswaardigheid

    Watermolen Herinckhave

    De molen

    De watermolen (korenmolen) van Herinckhave ligt aan de Herinckhaveweg in Fleringen en is onderdeel van het landgoed behorende bij de havezate Herinckhave. De molen is voor het eerst genoemd in 1521. Het huidige gebouw dateert waarschijnlijk uit 1645 met als kenmerk een onderslagmolen.

    Vrijwilligers

    Een team van vrijwillig molenaars zorgt ervoor dat de molen regelmatig draait. Het molenrad heeft een diameter van 4.30m, met daarop 29 schoepen van 90cm breed. Het water om de molen te laten draaien wordt aangevoerd vanuit de Fleringer Molenbeek. De molen is eigendom van familie Von Bönninghausen.

    Luiwiel

    Een steenkraan wordt in een korenmolen gebruikt voor het optillen, omdraaien en verplaatsen van de molensteen, waarna de steen bijvoorbeeld gebild (gescherpt) kan worden. In de nok van watermolen Herinkhave bevindt zich een luiwiel waarmee mogelijk dezelfde handelingen verricht werden.

    Deze krachtsinspanning gebeurde letterlijk met man en macht (ook zittend). Dit luiwiel is uniek in Nederland.

    Openstelling: april t/m oktober elke 1e zaterdag van de maand van 13-16 uur; buiten deze tijden op afspraak.

    Luiwiel
  • 7
    Bezienswaardigheid

    Molen van Frielink

    Windmolen

    De molen van Frielink, ook wel Fleringer molen genoemd, staat langs de Ootmarsumseweg tussen Fleringen en Albergen. Deze windmolen is in zijn huidige vorm gebouwd in 1846, ter vervanging van de olie-korenmolen die in 1844 door brand werd verwoest.

    Grondzeiler

    De huidige molen is een koren- en pelmolen van het type grondzeiler (bovenkruier). De molen heeft een vlucht van 22 m en beschikt over twee koppels maalstenen en een pelsteen. Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van de molen. Samen met vrijwillige molenaars houden wij de molen draaiende.

    Pelmolen

    In een pelmolen werd vroeger gerst tot gort (en later rijst) gepeld, om het kaf van de graankorrel te scheiden. Een pelmolen kan pas werken bij een windkracht van ten minste 5 Bft. De meeste pelmolens hebben naast pelstenen ook maalstenen.

    Maalsteen

    Zo kan er bij onvoldoende wind voor het pellen nog wel graan gemalen kan worden. De gerst wordt bovenop de bovenste pelsteen, de loper, gestort en de korrels worden door de draaiende steen naar het pelblik geslingerd. Openstelling: zaterdags van 13.30 - 16.30 uur en op afspraak.

  • horeca

    Cafe restaurant de Molen

  • fietsknooppunt

    81

  • fietsknooppunt

    58

  • fietsknooppunt

    57

  • horeca

    Cafe restaurant Fraans Marie

  • fietsknooppunt

    23

  • fietsknooppunt

    22

  • fietsknooppunt

    20

  • fietsknooppunt

    19

  • fietsknooppunt

    12

  • 8
    Bezienswaardigheid

    Grote Geesterse Molen

    De grote molen

    Deze zogenaamde grote molen is gelegen aan de Hardenbergerweg en is gebouwd in 1867 als korenmolen. Vroeger waren er ook enkele kleinere molens in Geesteren. In 1995 werd de molen eigendom van de Stichting Grote Geesterse Molen. Hij wordt ook "de molen van Kienhuis" genoemd, de vroegere eigenaar.

    De techniek

    De molenwieken hebben een vlucht van 20.90 m. De molen beschikt over een koppel maalstenen. Op gezette tijden wordt door vrijwillige molenaars graan gemalen.

    Molenschool

    Elke zaterdagmorgen wordt er op de molen instructie gegeven voor vrijwilligers die een opleiding voor molenaar volgen. De theoretische informatie wordt door twee instructeurs aan de hand van de praktische handelingen verzorgd.

    In de praktijk komt het er ook op neer dat de vrijwilligers kennis opdoen van het weer en de molentechniek. Daartoe hebben de instructeurs uniek opleidingsmateriaal ontwikkeld. Op de foto het billen van de maalsteen.

    Openstelling: zaterdags van 09.30 - 13.00 uur.

  • fietsknooppunt

    93

  • fietsknooppunt

    25

  • fietsknooppunt

    26

  • 9
    Bezienswaardigheid

    Watermolen Frans

    Mosbeek

    De watermolen van Frans is een van de drie watermolens die vroeger langs de Mosbeek stonden. Deze watermolen ligt langs de Oosteriksweg in Mander. Evenals de andere watermolens in de gemeente Tubbergen is ook deze watermolen van het type bovenslagmolen.

    Landschap Overijssel

    De molen is bijna een eeuw lang eigendom geweest van de familie Frans. Sinds 1963 is Stichting "Overijssels landschap" eigenaar. Een vrij grote molenkolk ligt direct naast de molen voor opvang van het beekwater.

    Waterkracht

    In de molen bevindt zich een koppel maalstenen dat door waterkracht wordt aangedreven. In het molengebouw is een info- en tentoonstellingsruimte ingericht. De molen wordt zeer regelmatig gedraaid door vrijwillige molenaars.

    Papier

    De molen is in 1711 gebouwd voor de papierfabricage. Aangedreven door waterkracht stampten de hamers van de molens oude lompen tot vezels. Deze vezels vormden een brij, die in zeeframen werd uitgeschept, geperst en gedroogd tot kwaliteitspapier.

    Drogen

    De papierenvellen werden gedroogd aan rekken met knijpers (foto). Voor het beschrijfbaar en sterker maken van het papier werd het gedompeld in de lijmketel, die gevuld was met een warm mengsel van water, dierlijke lijm en aluin. Hierna ging het weer terug naar de droogschuur.

    Openstelling: dagelijks

  • eindpunt

    Infocentrum IJs & Es

Deze route is ontwikkeld door de Tubbergse molenaars i.s.m. Landschap Overijssel

Tips voor op stap

Download de App

Landschap Overijssel heeft twee gratis routeapps met daarin de mooiste routes door natuur en landschap. De wandelapp heet 'wandelen in Overijssel' en voor fietsers is er 'fietsen in Overijssel'.