Project

Aamsveen

Aamsveen - zicht op de stuwwal en het Hündfelder Moor
Aamsveen - zicht op de stuwwal en het Hündfelder Moor  Foto Ronald Stiefelhagen
N 52° 29.556' E 006° 12.077'

Vlak bij Enschede, tegen de Duitse grens, ligt het Natura 2000-gebied Aamsveen; 144 hectare zeldzame Nederlandse hoogveennatuur. Samen met het bijna dubbel zo grote aangrenzende Duitse Hündfelder Moor vormt het één hoogveensysteem. Water, planten en dieren trekken zich niets aan van door mensen bedachte landsgrenzen. Herstellen van het verdroogde hoogveen moet daarom samen met Duitsland gebeuren. Een Europese LIFE-subsidie maakt dit mogelijk.

In 2018 startte het Natura 2000-project Aamsveen met een zogeheten ecohydrologische systeemanalyse. Hierbij brengen onderzoekers in kaart hoe een natuurgebied 'in elkaar zit' en waarom het functioneert zoals het functioneert. Er was daarvóór erg weinig bekend over het Aamsveen en het onderzoek moest helpen effectieve herstelmaatregelen te bepalen.

Één grensoverstijgend systeem

De analyse bracht - niet helemaal onverwacht - aan het licht dat het Nederlandse Aamsveen en het Duitse Hündfelder Moor ecologisch en hydrologisch één systeem zijn. Oftewel: duurzaam hoogveenherstel is niet mogelijk zonder ook aan Duitse zijde in te grijpen.

PHOTO-2025-09-23-16-00-52

LIFE - Europese steun

Voor het project was dus een grensoverstijgend samenwerkingsverband nodig, én aanvullende financiering. De provincie Overijssel diende hiervoor samen met Landschap Overijssel en Biologische Station Zwillbrock e.V. (beheerder Hündfelder Moor) een Europese LIFE-subsidieaanvraag in. Deze is in 2023 toegekend. Europa draagt 9 miljoen euro bij aan het hoogveenherstelproject LIFE CrossBorderBog Aamsveen - Hündfelder Moorsubsidie, op een totaalbudget van bijna 13 miljoen euro.

Start in de laggzone

In afwachting van Europese steun voor het hoogveen, startte het Nederlandse Natura 2000-projecttam in 2021 en 2022 alvast in de laggzone. Ook deze vochtige 'rand' van het Aamsveen verdroogde, onder meer doordat de Glanerbeek hier te snel teveel water afvoerde. De beekbodem is verhoogd, waardoor de waterafvoer is verminderd. Verder zijn er greppels gedicht, oude dammen verwijderd, stukken bos weggehaald en delen geplagd.

Hoogwater in de laggzone

Wat is lagg?

Lagg is de natte rand van het hoogveen, waar veenwater en grondwater elkaar ontmoeten. Doordat de bodem en de waterkwaliteit in de laggzone geleidelijk veranderen (van zuur en voedselarm naar wat minder zuur), ontstaat een heel bijzonder en soortenrijk overgangsgebied. Je vindt er bijvoorbeeld gevlekte orchissen, welriekende nachtorchissen, blauwe zeggen, klokjesgentianen, gentiaanblauwtjes en boomkikkers. Langs de Glanerbeek staat elzenbroekbos. In Nederland hebben alleen het Aamsveen en het Korenburgerveen nog een vrijwel ongeschonden laggzone.

Natuurherstel laggzone
Natuurherstel laggzone  Foto Eveline van der Vliet
Glanerbeek
Glanerbeek  Foto Nico Kloek
Natuurherstel laggzone
Natuurherstel laggzone  Foto Eveline van der Vliet

Grensoverstijgend hoogveenherstel

Na de toekenning van de LIFE-subsidie in 2023 kon ook het hoogveenherstel van start. Het projectteam werd uitgebreid met 3 Duitse partners en kreeg een nieuwe (internationale) naam: LIFE CrossBorderBog. Voor het Aamsveen lagen de plannen al klaar en startte het hoogveenherstel in 2024.

Compartimenten en kades

Er zijn in 2 fasen grote, deels grensoverstijgende, compartimenten in het Aamsveen aangelegd. Een soort reusachtige badkuipen. Neerslag die hierin valt, kan niet meer wegstromen of -lekken. De compartimenten zijn omringd door kades die geen water doorlaten en die op de zogenaamde gyttjalaag onder het veen staan. Deze bodemlaag van in elkaar gedrukte, niet verteerde plantenresten is ook waterdicht.

In totaal is in 2024 en 2025 6 strekkende kilometer kade in het hoogveengedeelte van het Aamsveen aangelegd. Vanaf het najaar van 2026 tot naar verwachting eind 2029 gebeurt dit ook in het aangrenzende Hündfelder Moor. Omdat dit gebied groter en ontoegankelijker is én omdat het ook een Europees vogelreservaat is, duurt het werk hier langer.

Aamsveen
Kades aanleggen   Foto Iwan Brinkhuis
Aamsveen
Aamsveen  Foto Nico Kloek
Aamsveen
Aamsveen  Foto Nico Kloek
Grenssteen
Grenssteen   Foto Nico Kloek
“Op veel plekken ligt nog een dik pakket zwart- en witveen. Als dit weer voldoende nat blijft, komt ook de veenvorming opnieuw op gang. ”
Jacob van der Weele, ecoloog

Natter maken

De waterstanden in de compartimenten zijn regelbaar door middel van stuwtjes. Het hoogteverschil tussen het hoogste en het laagste compartiment in het Aamsveen, is anderhalve meter. Zodra het gebied weer nat genoeg blijft, komt de veenvorming weer op gang. Belangrijk is dat de waterstanden niet teveel schommelen. Hier is levend veenmos niet tegen opgewassen. De planten verdrinken of verdrogen bij een verschil van meer dan 25 centimeter tussen de hoogste en laagste waterstand.

Het verhogen van het waterpeil in de compartimenten gebeurt in kleine stapjes. Zo kunnen planten en dieren zich aanpassen aan de nieuwe natte omstandigheden. Sommige soorten, zoals de adelaarsvaren, zullen verdwijnen. Ook de berken, vooral in het Hündfelder Moor nog volop aanwezig, krijgen het zwaar en zullen uiteindelijk verdrinken.

Aamsveen - Hündfelder Moor

Je hebt water en water

De waterhuishouding van een hoogveen reguleert zichzelf. Hoe het dat doet, is een uniek proces. Wie het goed wil begrijpen, ontkomt niet aan een les over water. Het ene water is namelijk het andere niet. Hoogveen leeft van schoon, voedselarm regenwater. Maar het kan niet bestaan zonder de werking van kwel- en grondwater in de laggzone.

Meer weten? Lees dan het artikel Hoogveenlandschap hieronder.

Grenzgraben

Met de afronding van het werk in het Aamsveen is ongeveer 20 procent van het totale hoogveengebied aangepakt. Biologische Station Zwillbrock e.V. werkt de komende 4 jaar aan het herstel van het Hündfelder Moor. Als eerste wordt in de winter van 2026/2027 de lekkage onder de voormalige Grenzgraben (grenssloot) hersteld. De sloot moest in de vorige eeuw ‘Duits water’ in Duitsland houden. Hij werd weliswaar na 10 jaar vervangen door een duiker, maar er lekt door de beschadigde ondergrond nog altijd zeer veel veenwater weg.

Grenzgraben
Grenzgraben - panorama  Foto Christoph Rückriem
04_AlexanderE_3531

Q&A | Over het Aamsveen

Welke bijzondere natuur komt er voor in het Aamsveen? Hoe is bepaald wat er moet gebeuren en wie betaalt de werkzaamheden in dit gebied? Allemaal vragen waar we graag uitgebreid op antwoorden. Klik op onderstaande link en ontdek de antwoorden op de meest gestelde vragen. Staat uw vraag er niet tussen? Neem contact op met de projectleider of terreinbeheerder. De contactgegevens vindt u boven aan deze pagina.

NKL Aamsveen herfst serie 2013 (2)

Meer lezen over dit prachtige natuurgebied?

Klik hier