Project

Bergvennen & Brecklenkampse Veld

Bergvennen
Bergvennen  Foto Nico Kloek
N 52° 29.556' E 006° 12.077'

De lila-witte kleur van de waterlobelia op de oevers van de vennen, glooiend heidelandschap met alle soorten heide die er in Nederland te vinden zijn, de gloed van blauwe knoop en blauwe zegge in het blauwgrasland. Dat is de pracht van het Natura 2000-gebied Bergvennen & Brecklenkampse Veld. Helaas staat deze unieke natuur onder druk. Het gebied is op veel plekken te droog en het water in de vennen is te zuur. De waterlobelia en veel andere soorten kunnen daar niet tegen.

Verdamping door naaldbos

Naaldbomen verdampen veel water, mede omdat ze jaarrond in ‘de naalden’ zitten. In het najaar van 2021 hebben we daarom naaldbomen weggehaald en het dichte naaldbos in het gebied omgevormd naar een boomheidelandschap. Dit is een landschap met afwisselend bomen en heide. Hierdoor behouden we meer grondwater voor de vennen. In een boomheidelandschap staan groepjes bomen, jeneverbesstruwelen en andere struiken. Aan de randen hebben we singels en houtwallen geplant.

Naaldbomen verdampen veel water, Jan Barwegen
“De 2e ronde natuurherstel staat voor de deur! ”
Rick Staudt, terreinbeheerder

Verbeteren waterkwaliteit

Door verdroging is op de oevers van de vennen veenmos ontstaan. Om de groeiomstandigheden voor de waterlobelia en het oeverkruid te verbeteren, verwijderen we dit veenmos. Dit doen we in het najaar van 2022. We bieden hiermee de waterlobelia en andere planten in de vennen weer volop kansen. Ook laten we het water tussen de verschillende vennen stromen of houden het juist vast als dat nodig is. We doen dit door verouderde stuwen in de verbindingswegen te vervangen. Zo wordt het water beter over de vennen verdeeld.

Heidekoeien

Om te voorkomen dat het boomheidelandschap dicht groeit met jonge boompjes, worden onder andere heidekoeien ingezet. Dit zijn koeien die van oorsprong thuishoren op de heide en goed kunnen leven met een minder voedselrijk dieet. Aankomend najaar plaatsen we de rasters om de koeien op de juiste plek te houden. Ondertussen zoeken we naar een geschikt groepje koeien. Dit kan trouwens nog wel even duren, want er zijn niet veel heidekoeien in Nederland.

Heidekoe op de Manderheide
Heidekoe op de Manderheide  Foto Margot Schulte
Heidekoe
Foto Heidekoe op de Manderheide

Gebiedsproces

Om het kwetsbare gebied duurzaam te beschermen, redden we het niet met alleen natuurherstel binnen de grenzen van het natuurgebied. Ook in het landbouwgebied rondom de Bergvennen & Brecklenkampse Veld zijn werkzaamheden nodig. Hier moeten bijvoorbeeld sloten ondieper worden gemaakt en oude slenken uitgegraven. Op termijn wordt ook dit gebied natuurlijker en ontstaat een groot aaneengesloten natuurgebied. Dit maakt kwetsbare planten en dieren weerbaarder voor de toekomst. Deze maatregelen worden nauwkeurig bepaald in een gebiedsproces waarin met allerlei betrokken partijen wordt bekeken wat precies nodig is en hoe dit uitgevoerd gaat worden. De gemeente Dinkelland is hier, in opdracht van de provincie Overijssel, projectleider van.



Herstel van de waterhuishouding

Voldoende water van precies de juiste kwaliteit, dat is de uitdaging voor Bergvennen & Brecklenkampse Veld. Daarom verbeteren we de waterhuishouding in het gebied. We zorgen ervoor dat meer water het gebied instroomt en dat het water beter wordt vastgehouden. Ook verbeteren we de unieke kwaliteit van het water in de vennen, dat bestaat uit regenwater met een klein beetje grondwater.

Het gebied heeft te maken met verdroging. Het Nederlandse watersysteem is ingericht op vroegere tijden met regelmatige regen, die snel afgevoerd moest worden. Nu we vaker lange droge periodes hebben, willen we het water langer vasthouden. Om de bijzondere samenstelling van het water in de vennen te behouden, is het nodig dat het gebied in de winter zeer nat is en in de zomer gedeeltelijk droogvalt. Met onder andere stuwtjes kunnen we dit regelen.

0 bergvennen

Het belang van grondwater

Grondwater is ontzettend belangrijk voor de vennen in de Bergvennen & Brecklenkampse Veld, omdat het zorgt voor een bijzondere waterkwaliteit. De vennen worden ook wel ‘zeer zwakgebufferde vennen’ genoemd. Dit houdt in dat de vennen gevuld zijn met zuur regenwater. Maar vanuit de bodem stroomt in de wintermaanden een klein beetje basisch (kalkrijk) grondwater in. Dit voegt mineralen toe, waardoor het water minder zuur wordt. Die verhouding tussen regenwater en grondwater maakt de vennen bijzonder. Ze bieden precies de waterkwaliteit waar bijzondere plantensoorten, zoals de waterlobelia, van houden. Nergens in Noordwest-Europa groeien zoveel waterlobelia’s als hier; bijna een miljoen.

In het Brecklenkampse Veld vormt het grondwater in de winter een buffer net onder de oppervlakte. Daardoor zie je hier de blauwgraslanden met soorten als gevlekte orchis, vleeskleurige orchis, blauwe zegge, blauwe knoop en klokjesgentiaan. Ook staat hier het plantje tormentil, waar de unieke aardbeivlinder op afkomt.

aardbeivlinder, mark zekhuis

Aardbeivlinder

De zeldzame aardbeivlinder is afhankelijk van tormentil, een vrij lage plant met gele bloemen. Vooral in het Brecklenkampse Veld komt tormentil veel voor. Hier leeft dan ook één van de grootste populaties (groepen) aardbeivlinders in de provincie. Door de verbetering van de waterhuishouding worden de omstandigheden voor tormentil beter. En dus ook voor de aardbeivlinder.

Waterlobelia

Waterlobelia

Waterlobelia is in ons land zeer zeldzaam geworden. De plant staat dan ook te boek als ernstig bedreigd. De Bergvennen heeft met afstand de grootste aantallen. De waterlobelia staat het liefst in ondiep water. Door herstel van het watersysteem weet de waterlobelia zich beter te handhaven in de Bergvennen.