Sallands weteringenlandschap

Natte natuur

Kasteel Nijenhuis

Het had maar een haar gescheeld of het eeuwenoude Kasteel Nijenhuis was in de eerste helft van de twintigste eeuw aan verwaarlozing en verval ten onder gegaan. Het was de kunstverzamelaar Dirk Hannema die de provincie Overijssel ervan overtuigde het kasteel van de ondergang te redden.

Museum

Nijenhuis is nu een museum, met de kunstverzameling van Hannema als uitgangspunt. Het park met kenmerken van zowel de geometrische aanleg als de Engelse landschapsstijl en de havezate vormen een fraai ensemble.

Buitenplaats 't Rozendael

't Rozendael ontwikkelde zich sinds de eerste vermelding in 1394 van een gewoon boerenerf tot een buitenplaats. Aanvankelijk stond er op deze plaats een zogenaamde spieker, bedoeld voor de opslag van graan.

Vanaf de 17e eeuw werd 't Rozendael gebruikt als een lustoord voor de Zwolse eigenaren. In de 19e eeuw kwam 't Rozendael in het bezit van de predikant J. Koster van Houten, die het hoofdgebouw liet verbouwen en uitbreiden.

In 1914 verwierf de familie Van Ittersum opnieuw deze buitenplaats. Om het bezit in stand te houden werd het landgoed in 1939 ondergebracht in een stichting, het Baron van Ittersum Fonds.

Sinds die tijd werd het landgoed verder uitgebreid, onder andere door de aankoop van gronden van het aangrenzende Nijenhuis dat eeuwenlang vanaf 1487 al in bezit van de familie Van Ittersum was geweest.

In 1999 werd de buitenplaats aangemerkt als rijksmonument en in 2000 ingeschreven in het rijksmonumentenregister. Tot het monumentaal beschermde complex behoren, naast het landhuis, ook het koetshuis met schuur, het park, toegangsbrug, muur met een druivenkas, de duiventil, diverse tuinornamenten.

De duiventil, gelegen op een weiland voor het landhuis, is in de kleuren rood en wit geschilderd, kleuren die verwijzen naar het wapen van de familie Van Ittersum.

De Colckhof

Je komt hier langs Landgoed De Colckhof, dat sinds 1989 eigendom is van Natuurmonumenten.

In de achttiende eeuw was De Colckhof een spieker en buitenverblijf. Begin negentiende eeuw is het parkbos aangelegd in landschapsstijl, het landhuis is in ca. 1850 gebouwd.

Begin 1900 legde de toenmalige eigenaar Baron Van Dedem nutstuinen aan. Dankzij zijn gedetailleerde administratie kon Natuurmonumenten in 2011 de oude rassen van hoogstamfruitbomen herplanten.

In 2011 hebben grondige herstelwerkzaamheden plaatsgevonden. Enkele jaren daarvoor waren vijvers, grachten en sloten schoongemaakt. Daarna is het grondwaterpeil verhoogd en is de waterkwaliteit hersteld. Er leven nu weer volop kikkers en watersalamanders. Ook broeden er bijna zestig vogelsoorten.

Vrijwilligers en buurtbewoners onderhouden de tuinen van het landgoed.

Landgoederen en buitenplaatsen

Website Alerdinck

Opvallend is het grote aantal kastelen en buitenplaatsen in de regio. Deze kwamen voort uit middeleeuwse havezaten. De eigenaren hiervan behoorden tot de ‘ridderschap’ van Overijssel en hadden als zodanig zitting in het provinciale bestuur. In Salland lagen ruim zeventig officiële havezaten.

Nadat ze hun militaire functie hadden verloren, werden sommige verbouwd tot buitenplaatsen, terwijl er in de 17de en 18de eeuw ook verschillende nieuwe buitenplaatsen ontstonden. De invloed op het landschap bleef niet beperkt tot het huis en het park eromheen.

Vaak hoorde er een grote oppervlakte land bij het huis, bestaande uit bossen, lanen en pachtboerderijen. De bekendste waren Boxbergen, Nijenhuis, en Den Alerdinck. Veel zijn verdwenen, van sommige is in het landschap nog het een en ander te zien, zoals Windesheim, Zuthem, Kranenburg en Den Doorn.

Naast havezaten, werden in de in de 18de en 19de eeuw tal van buitenplaatsen gesticht door rijke kooplieden uit Zwolle en Deventer om zich op terug te kunnen trekken. Voorbeelden hiervan zijn Soeslo in Wijthmen (fietsen we langs), Arnichem in Genne en Schellerberg in Zwolle.

Sallandse Weteringen

Website Sallandse Weteringen

Het waren bestaande kleinere wateren die met elkaar in verbinding zijn gebracht na het doorgraven van dekzandruggen. Ze liggen alle in het lage gebied tussen de zandgronden en de oeverwal van de IJssel in het westen. De weteringen wateren alle af via de grachten van Zwolle naar het Zwarte Water.

De Nieuwe Wetering is vóór 1300 gegraven, de Oude Wetering is ouder, maar een exacte datering ontbreekt. De Soestwetering (waar we straks langsfietsen) is van omstreeks 1400. De weteringen zijn waarschijnlijk niet volledig gegraven.

Hulp nodig voor weidevogels

Dankzij het werk van vele vrijwilligers en boeren worden jaarlijks meer dan 70.000 nesten van weidevogels zoals de grutto, kievit en scholekster gevonden en beschermd. Dit lijkt veel, maar het is slechts een fractie van het aantal nesten dat in onze weilanden te vinden is.

Het aantal weidevogels neemt nog steeds verder af. Dit komt vooral door lage waterstanden waardoor er weinig wormen en insecten te vinden zijn om de jonge vogels te voeden. Ook er is weinig variatie in het terrein waardoor vogels zich onvoldoende kunnen verstoppen.

Gegraven en landgoederen

Je staat hier bij de Soestwetering. Deze watergang loopt van Dijkerhoek bij Holten helemaal tot aan Zwolle. Deze wetering is ook gegraven in de periode tussen 12e en 14e eeuw om het land tussen de Sallandse heuvelrug en IJssel te ontginnen.

Langs de Soestwetering zijn de landgoederen Boxbergen en Kranenkamp ontstaan. Deze landgoederen liggen op grote dekzandkoppen waar door de ontginning de welvarende boeren konden uitgroeien tot de landgoederen die we nu kennen.

Hoofdwatergang

In de loop der eeuwen zijn steeds meer watergangen op de weteringen aangetakt om water af te voeren. De weteringen kunnen deze waterlast nauwelijks aan tijdens puikbuien. Alle weteringen aanpassen was niet te betalen, en werd de Soestwetering als hoofdwatergang ingericht.

Landgoed Windesheim

Het Huis Windesheim is in de oorlog verwoest ten gevolge van een bombardement en na de oorlog is het niet herbouwd.

Landgoed Windesheim

Website landgoed Windesheim

Fabrieksweg

De naam van deze weg refereert naar de voormalige IJsselcentrale die even verderop aan de IJssel stond.

Website voorm. IJsselcentrale

Jonge natuur dichtbij Zwolle

Verbaas je over de rust, zo onder de rook van Zwolle, vlakbij de Soestwetering. Hier geniet je van een natte polder met drassig hooiland. Een polder die ruimte aan water biedt en waar natuur zich verder kan ontwikkelen. Misschien vind je er wel een wuivende kievitsbloem. Dat zou zomaar kunnen.

Vogels spotten

Hou je van vogels spotten? Polder Sekdoorn is een eldorado voor allerlei vogels. Vogelliefhebbers kunnen hier hun hart ophalen. Vanuit de vogeluitkijkpost heb je een mooi zicht op de vele vogels in de polder. Al wel eens een zwaluwenwand gezien?

Soortenbeheer loont

Stichting Landschap Overijssel heeft ism gemeente Zwolle en Waterschap Groot Salland een oeverzwaluwwand aangelegd. De steile zandwanden, waar de oeverzwaluw van nature zijn nesten maakt, komen steeds minder voor in Nederland. Er zijn kunstmatig betonnen wanden aangelegd. En het werkt.

Gemaal tussen de weteringen

Voordat het Lenthemer Zijl werd gebouwd, overstroomde dit gebied ’s winters regelmatig en waren de zandwegen vaak onbegaanbaar.

Sinds het midden van de 19e eeuw regelt deze sluis de afvoer van water uit de Marswetering naar de Nieuwe Wetering. Via de Zwolse stadsgracht en het Zwarte Diep stroomt het uiteindelijk richting het IJsselmeer.

Van hieruit lopen we terug naar het landgoed om de omgeving van het statige landhuis te verkennen.

Oude rivier, nieuwe natuur

De Marswetering is een eeuwenoude waterloop die de landgoederen Rechteren, Den Berg, Den Aalshorst en Soeslo met elkaar verbindt. Het Waterschap werkt aan schoon water, waterberging en een betere doorstroming, zodat het gebied beter bestand is tegen droge en natte periodes.

Bescheiden, maar sfeervol

Op een steenworp afstand van Zwolle vind je het vriendelijke landgoed Soeslo. Het statige huis Soeslo (particulier bezit en niet toegankelijk) met rechte lanen, het ongeveer 150 jaar oude park, de fruittuin, kleine gevarieerde bosjes, weiland en akkerland zijn volledig in harmonie.

Eikenhakhoutwallen

U komt langs nog zeer goed zichtbare oude hakhoutwallen. Met name vogels maar ook andere flora en fauna vind je terug in de houtwallen en op de oude stoven. O.a. de gaai eet graag de eikels. Ook maken veel insecten gebruik van alle holtes en diverse stadia van vermolmd hout.

Hakhout ontstaat doordat men om de zoveel jaar takken oogst, vaak laag bij de grond. De stobbe blijft dan intact en laat nieuwe loten groeien. Vroeger gebruikte men dit soort takken voor eigen gebruik om te stoken en als gebruikshout.

Leerlooierij

Er was ook een grote industrie rondom eikenhakhout voor het looien van leer. Eikenbast bevat namelijk een looizuur die gebruikt werd voor het looien van het leer. Rond de Vecht waren er heel veel wallen voor dit doeleinde in gebruik.

Landgoed Mataram

Website

Waterviaduct Emmertochtsloot

Het hoge water van de Emmertochtsloot gaat hier middels een viaduct onder de lage wetering door. Deze waterstromen zijn gescheiden van elkaar om verdroging in het stroomgebied van de Emmertochtsloot tegen te gaan.

Emmertochtsloot

De Emmertochtsloot slingert zich door het gebied waar ooit een zijtak van de Vecht stroomde. De loop ervan is met behulp van historische gegevens vastgesteld en uitgegraven.

Waterbeheer

Bij de Vecht is een gemaal geplaatst dat in tijden van droogte de agrarische gronden van water voorziet. In de afgelopen jaren is er veel aan waterbeheer gedaan in en rond de Emmertochtsloot. Zo is er waterberging gerealiseerd en zijn er 3 vistrappen gerealiseerd.

Grote en Kleine Bakenboer

De boerderij links was vroeger havezate de Melenhorst. Het erve Melenhorst is met de veiling in 1842 verdeeld in tweeën. De boerderij werd Grote Bakenboer en de familie Melenhorst bouwde toen daarnaast Kleine Bakenboer. De Kleine Bakenboer is nog steeds in het bezit van een Melenhorst.

Havezate Melenhorst werd voor het eerst genoemd in 1560 als eigendom van Jochem de Baecke. De familie De Baecke was “riddermatig”. Voorwaarden daarvoor waren: godsdienst, riddermatige afkomst, bezit van goederen én in het bezit van een havezate of van een zaalstede.

Marswetering

U staat hier bij de Marswetering. Van oorsprong is het een natuurlijk riviertje geweest. In de laatste eeuwen is de Marswetering herhaaldelijk verlegd, vooral om water af te voeren. Enkele jaren geleden is de Marswetering aangepast met ruimte voor wateropvang, nieuwe natuur en diverse vispassages.

Jachtpaal

Deze Bentheimerzandstenen paal staat hier als baken van het jachtterrein van landgoed Den Aalshorst. Op deze wijze werd de omvang van het jachtterrein aangegeven.

Overijssels Kanaal

Rond 1850 werd de Overijsselsche Kanalisatie Maatschappij (O.K.M.) opgericht. De maatschappij kreeg de concessie, het recht, om een aantal kanalen te graven in de provincie Overijssel. Het eerste kanaal, gegraven in 1855 is het Overijssels Kanaal van Zwolle via Lemelerveld en Vroomshoop naar Almelo.

Het traject Zwolle - Lemelerveld - Vroomshoop is gesloten voor de scheepvaart.

Link naar Wikipedia

Twentseweg

Waarom is de Twentseweg zo bijzonder? Het is een van de oudste wegen van Twente en Salland (800 jaar of ouder). Hij loopt door Overijssel van Almelo naar Zwolle (en omgekeerd). Eigenlijk zelfs van Osnabrück naar Kampen.

Info Twentseweg