De Horte en De Mataram

Historische kern van Hoonhorst

Een uniek plekje in Hoonhorst: de historische kern van het kerkdorp Hoonhorst met de molen, molenaarswoning en aan de voet van de molen café Kappers met het Anjerpunt.

Albert Fakkert, eigenaar van tapperij 'de Klapmuts', destijds gevestigd op Kerkstraat 8-10, kocht rond 1860 van de pastoor voor 85 gulden een stukje grond ten noorden van de kerk. Hij kreeg toestemming om de tapperij en de grutterij naar de nieuw te bouwen boerderij te verplaatsen.

De combinatie molen en molenaarswoning als geheel is uniek in Nederland, naar schatting zijn er slechts vijf exemplaren in deze staat bewaard gebleven. In de molenaarswoning, gebouwd in 1891, bevinden zich nog marmeren gangvloeren, paneeldeuren, bedsteekasten en een 't huussie, een wc met plank.

De molen Fakkert werd geleidelijk aan een veevoederfabriek met silo's, een restant van de molen, e.d. Het werd steeds moeilijker om de vereiste milieuvergunningen te verkrijgen. De firma Fakkert heeft haar bedrijf vervolgens naar buiten het dorp verplaatst.

De molen werd in 2001 verkocht aan de gemeente met slopen als doel. Weerstand uit de bevolking leidde tot de oprichting van de stichting Molen van Fakkert. In 2003 zijn molenstomp en -huis op de Rijksmonumentenlijst geplaatst. Vervolgens is de molen gerestaureerd en in 2012 weer in gebruik genomen.

Emmerhooilanden

U ziet hier duidelijk dat Hoonhorst "hoog" ligt. U gaat nu de Emmerhooilanden in, nu natte en droge schrale gronden. De Emmertochtsloot loopt hier op verschillende manieren doorheen. Vroeger kreeg de Emmertochtsloot water uit de Vecht, behalve in de zomer, zodat er gehooid kon worden.

Het ooievaarsnest in de verte staat in het weiland op de oude Emmer Es. In de Frankische tijd is daar een nederzetting geweest, waarvan resten gevonden zijn door de plaatselijke archeoloog Ab Goutbeek.

Emmertochtsloot en waterbeheer

U passeert voor de eerste keer de Emmertochtsloot, een voormalige zijarm van de Vecht. De Emmertochtsloot heeft een afwaterende functie voor de landbouw. Door dijkaanleg en door het beperken van de waterinlaat vanuit de Vecht kreeg de Emmertochtsloot steeds minder water.

Ondanks allerlei maatregelen, zoals verbreding en stuwen voor peilbeheer, lukte het niet om het grondwaterpeil in het gebied omhoog te krijgen. Vooral in de landgoederenzone (De Horte, De Mataram) was sprake van ernstige verdroging.

Verschillende maatregelen zijn genomen om de grondwaterstand te verbeteren en natuurwaarden in het gebied te herstellen. Naast de bouw van een gemaal voor gecontroleerde waterinlaat vanuit de Vecht zijn nieuwe “natuurlijke” watergangen gegraven met stuwen.

En met resultaat: de waterstanden (oppervlaktewater en grondwater) zijn minder afhankelijk geworden van regenval en zijn constanter geworden. Belangrijke verbeteringen voor de landgoederen, voor natuur en voor de landbouw.

Eikenhakhoutwallen

U komt langs nog zeer goed zichtbare oude hakhoutwallen. Met name vogels maar ook andere flora en fauna vind je terug in de houtwallen en op de oude stoven. O.a. de gaai eet graag de eikels.

De Grutter

Molenhoekweg, vlakbij Mataramweg, buurtschap Lenthe: in 1529 was hier al een molen: de Lenther molen. Destijds was het hebben van windrechten een adellijk privilege. Wie deze rechten had is niet bekend. Sinds ca. 1800 is de molen generaties lang in bezit van de familie Van der Vegt.

Deze familie had ook een bakkerij en een grutterij en had daarom de bijnaam 'De Grutter'. Zij maakten goede tijden door: er was sprake van maar liefst vijf hulpen in de huishouding. In de 2e helft van de 19e eeuw gaan de zaken minder goed en raakte de molen meer en meer in verval.

Rond 1900 ging het molenaarscomplex met landbouwbedrijf failliet en werd de molen voor afbraak verkocht. De molenkap ging naar de molen van Vilsteren, omdat deze was afgebrand. Deze molenkap zit er nog steeds op.

Albert Fakkert

Aan het begin van de Oude Twentse Weg woonde de familie Fakkert, buren van de Lenthermolen. Zij stonden bekend als landbouwers en bouwers, metselaars. Zoon Albert is van hieruit naar Hoonhorst vertrokken om daar een café en een molen te bouwen, het begin van het dorp Hoonhorst.

Vrijwilligersploeg De Horte

Op en rond Landgoed De Horte wordt het landschap onderhouden door een actieve groep vrijwilligers van Landschap Overijssel. Elke donderdagochtend verzamelen ze zich in de werkschuur en wordt het werk verdeeld en toegelicht.

Werken aan een nieuw bruggetje

Een speciaal project van de groep vrijwilligers was het vervangen van een oud, versleten bruggetje door een nieuw driepuntsbruggetje zoals die er lang geleden ook moet hebben gestaan.

Werken in de rabatten

Andere werkzaamheden van de groep zijn het verwijderen van opslag van braamstruiken, het onderhoud van de fruitbomen bij het landhuis en het in ere herstellen van de rabatten die u verderop passeert.

De lanen van het landgoed

Lange bomenlanen horen bij het landgoed. Maar vooral de beukenlanen zijn erg kwetsbaar, ze hebben last van de toenemende droogte en hitte. Bomen die scheurtjes vertonen in de bast worden daarom ter bescherming ingepakt in jute.

Landgoed en Rijksmonument

U komt opnieuw over de Emmertochtsloot en bevindt zich nu op landgoed de Horte, eigendom van Landschap Overijssel. In de Emmertochtsloot leeft sinds 2016 leeft een otter.

Landgoed De Horte heeft haar naam te danken aan een vreemde bocht in de Emmertochtsloot. Hier ontstond een waterreservoir, later visvijver.

Rond 1800 kocht Van Rhijn de terreinen van de Horte. Hij was resident geweest aan het hof te Mataram in voormalig Oost-Indië. Rijk geworden in "de Oost", keerde hij terug naar Nederland. De Horte noemde hij Djokjakarta, maar deze naam is niet gebleven.

Grote delen van het landgoed De Horte zijn erkend als rijksmonument. Het landgoed wordt gezien als een belangrijk cultuur- en tuinhistorisch complex.

Lekker met je benen bungelen boven de beek

Eind 2011 is het Oeverbankje geplaatst, een kunstwerk van Petra Hekkenberg. De oeverbank is het eindproject van haar studie aan de Design Academy Eindhoven.

Waterkant

De waterkant is een geliefde plek om even halt te houden. Zodra we een bruggetje oversteken staan de meeste mensen even stil om in het water te kijken. De meeste bankjes staan echter op plekken waar je niet echt in het water kan kijken. Daarom heeft Petra Hekkenberg het oeverbankje ontworpen.

Kunst

Het bankje is een kunstwerk, maar dat neemt niet weg dat je er op mag zitten en lekker je benen laten bungelen boven het water. Maar let op: Doe voorzichtig en houd je kinderen goed in de gaten.

Reconstructie

Het driepuntsbruggetje op landgoed de Horte werd op 23 januari 2025 officieel geopend samen met alle betrokkenen. Het gaat om een reconstructie van de driepuntsbrug uit circa 1815 van landschapsarchitect Georg Anton Blum.

Een schitterend exemplaar dat dankzij de inzet van een betrokken vrijwilligersgroep tot stand is gekomen. Speciaal voor de opening is een markante donkere hemlockspar aangeplant.

Monnikenklus

Het originele driepuntbruggetje werd zo’n 200 jaar geleden op het landgoed gebouwd. In de loop der tijd werd het vervangen door een simpel exemplaar. Het authentieke en sierlijke bruggetje dat er nu ligt, is ontworpen door architect Gerard Wever en het werk van een hele ploeg vrijwilligers.

Zij hebben veel inspanning geleverd om het erfgoed op het landgoed weer zichtbaar te maken: het was monnikenwerk. In totaal 170 stukken hout - met een totale lengte van 298 meter – werd met handzagen geoogst. Van dit hout zijn de sierlijke leuningen gemaakt. 

Ook zin in vrijwilligerswerk?

Landgoed De Horte

De Horte vormt onderdeel van de gordel van landgoederen die ten zuiden van de Vecht ligt. In de archieven duikt De Horte voor het eerst op in 1391, het was toen nog een boerderij. In een register uit 1602 wordt de naam Jan op de Hort vermeld. Later komen we zowel boerderij als spycker tegen.

Huis De Horte

De kern van het huidige huis dateert van circa 1760. In de tweede helft van de 19e eeuw kreeg het grotendeels de vorm die het nu heeft. Sinds de jaren ‘70 is het huis de thuisbasis van Landschap Overijssel.

Tuin

In 1979 is de tuin in de oorspronkelijke staat teruggebracht. De tuin, tevens boomgaard, is met de zichtas, rechte paden en symmetrische opzet in de Franse stijl ontworpen. Er staat een druivenkas met daarachter een imposante sequoiadendron giganteum, beter bekend als de mammoetboom.

Overnachten?

Het witte, sfeervolle huisje hier vlakbij is van oorsprong een biljarthuisje voor de heren van het landhuis en komt uit 1905. Tegenwoordig kun je er overnachten.

Meer over de verhuur

Landschap Overijssel

Je bent hier te gast op een route van Stichting Landschap Overijssel. Wij beschermen, beheren en ontwikkelen de natuur en het streekeigen landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is.

Help mee!

Zo zetten wij ons o.a. in voor het behoud en herstel van landschapselementen, zoals hakhoutbos en houtwallen, die niet alleen cultuurhistorisch interessant zijn, maar vooral ook ecologische waarde hebben. Onmisbaar voor verschillende dier- en insectensoorten.

Geef of word Vriend

Help mee bij de bescherming en ontwikkeling van het landschap in Overijssel en het onderhoud van wandel- en fietsroutes, zodat je kunt blijven genieten van dit mooie, afwisselende landschap! Dit kan al vanaf 2,50 euro per maand.

Word nu vriend! Doe een gift via iDeal Of doe vrijwilligerswerk

Huis De Horte

In de archieven duikt De Horte voor het eerst op in 1391. Toen was het nog een boerderij. De kern van het huidige huis dateert van ongeveer 1760. In de tweede helft van de 19e eeuw kreeg het huis grotendeels de vorm die het nu heeft. Sinds de jaren ‘70 is het de thuisbasis van Landschap Overijssel.

Jachttaferelen

In de hal van de Horte wordt duidelijk wat de vroegere bewoners bezig hield. Boven de deuren zien we geschilderde jachttaferelen en rechts de plek waar destijds de jachtgeweren hingen. De vroegere pronkkamer is nu in gebruik als vergaderruimte met prachtig uitzicht op de achterliggende tuin.

Keuken

In de keuken proef je de sfeer van vroeger. Een geblokt-betegelde vloer, een bijna antiek fornuis, een prachtige kast voor het servieswerk en een ronde tafel maken de keuken tot een aangename plek om te zijn. Het huis is niet toegankelijk voor publiek.

Appels en peren

Ben je hier in de herfst? Raap gerust een appel van de grond. Hier in de boomgaard staan allerlei oude appel- en perenrassen; rood sterappeltje, grote notarisappel, juttepeer en geurige gele kweeper. Ben je hier in de zomer? Pluk een framboos of besje en laat wat over voor de mensen die na je komen

Nutstuin

In de tuin vind je ook wilgen waarvan je de takken kunt gebruiken als binddraad. De leiperen langs het pad vanaf het bruggetje zijn met deze wilgentakjes aangebonden. Van de hazelaars in de tuin gebruiken we de noten. Ook de stokken ervan zijn nuttig, bijvoorbeeld om bonen tegenaan te laten groeien.

Cursussen en informatie

Bij Landschap Overijssel kun je regelmatig cursussen volgen over hoogstamfruit, de aanplant en de snoei. Daarnaast is er een leuke en informatieve kennisbank met filmpjes beschikbaar.

Cursus hoogstamfruit? Filmpje?

Mammoetboom

Hij is groot, maar kan nog veel groter worden in zijn land van oorsprong, de USA. Daar worden deze reuzen soms wel 115m! De mammoetboom of sequaoidendron giganteum is een echte pronkboom. Bewoners van landhuizen lieten met de aanplant van dit soort exotische bomen zien dat ze in goede doen waren.

Deze op de Horte is nog relatief klein: hij is ''maar'' 36 meter met een omtrek van 5 meter. Hij is wel al best oud: hij is in 1885 geïmporteerd vanuit de Verenigde Status. Reken maar uit dus!

Vuurboom

Bijzonder aan de mammoetboom is zijn dikke bast en hoge kruin. Als er een bosbrand uitbreekt, dan worden de belangrijkste delen van de boom niet aangetast. Daarnaast bevat de bast – net zoals eiken - veel looizuur, dat ook goede bescherming biedt tegen vuur.

Als je de bast voorzichtig aanraakt, merk je dat deze heel zacht is. Een natuurlijke bescherming dus! Ook voor de voortplanting is vuur belangrijk: de kegelvruchten die de boom draagt gaan pas open door insecten of door de hitte van vuur.

De broeihoop, thuis van de ringslang

De composthoop in de tuin van De Horte kun je het best voorzichtig benaderen. Bij mooi weer ligt hier af en toe de zeer schuwe en ongevaarlijke ringslang te zonnen. Bij het geringste geluid verstopt hij zich weer. Ringslangen kunnen meer dan een meter lang worden.

Jongen

Ringslangen leggen hun eieren in broeihopen of composthopen zoals hier. Het rottende tuinafval zorgt ervoor dat de temperatuur in de composthoop precies goed is voor de jonge slangetjes om uit hun ei te kunnen komen.

Niet giftig

Ringslangen zijn niet giftig. Ze kunnen goed zwemmen en je ziet ze dan ook regelmatig in het water. Hier vinden ze hun voedsel zoals kikkers en padden. De ring in de naam verwijst naar de gele vlekken net achter de kop. Als de vlekken elkaar raken, vormen ze een ring.

Van biljartkamer naar B&B

Een sprookjeshuisje aan het einde van de lindelaan, gebouwd in 1905. Het is geen gewoon huis. Vroeger speelden de heren-eigenaren van het landgoed er een potje biljart onder het genot van een drankje. Later kreeg het huis een woonbestemming. Inmiddels is het in gebruik als Bed en Breakfast.

Rabatten

Greppels afgewisseld met hogere stroken grond met daarop bomen. Een bijzonder gezicht als je er langs loopt. Het is een typisch rabattenbos. De grond uit de greppels werd gebruikt om het rabat mee op te hogen.

Houtproductie

Met het rabattenbos probeerde de mens droge stroken te verkrijgen waarop dan de bomen, vaak naaldbomen, eiken of populieren voor de houtproductie, geplant werden. De greppels zorgen voor de ontwatering.

Eikenboompjes

Hier zijn in de oude vochtige hooilanden om de paar meter greppels gegraven. De grond uit de greppels werd op wallen gegooid, waar men eikenboompjes plantte. Dit werd gedaan omdat het eikenhakhout meer opbracht dan het hooien van de vochtige hooilanden.

Landgoed de Mataram

U bevindt zich op het landgoed de Mataram. De pijlers bij het toegangshek en de oude grachten dateren nog uit de 18e eeuw. Op landgoed de Mataram stond vroeger havezate De Dieze.

In de 18e eeuw komt het buiten in handen van de Zwolse burgemeester Rouse. Het huis heet dan Het Franckeler. Na zijn dood laat zijn dochter het huis slopen en bouwt een nieuw huis.

Rond 1800 werd het landgoed samen met de Horte gekocht door Joannes van Rhijn. Het Franckeler noemde hij Mataram. Samen met De Horte werd het goed in 1827 gekocht door Baron van Fridagh.

In 1858 verkochten zijn erfgenamen het landgoed De Mataram aan de familie De Vos van Steenwijk. Het huis Mataram raakte in verval en werd in 1901 gesloopt. Op een andere plek op het landgoed is toen een nieuwe villa gebouwd. Daar woont nu nog steeds een nazaat van deze familie.

Wereldoorlog II

In de tweede wereldoorlog waren hier lanceerplaatsen voor V2 raketten. Van de ongeveer 75 V2’s die in die periode zijn gelanceerd, hadden er zeker 8 problemen na de start. Ongeveer 7 van deze projectielen zijn binnen een straal van 20 km neergestort, waarvan één op de Mataram zelf.

Er is weinig meer te zien van deze V2-lanceerplaatsen. Nog wel zichtbaar zijn SS-tekens, gekerfd in bomen die aan de Mataramweg staan. Ongeveer ter hoogte van de lanceerplek staan drie bomen op een rij aan de slootzijde met SS-tekens.

Openbare Emmer school

Aan de Poppenallee 15 stond vanaf 1682 een openbare school, die kinderen uit de wijde omgeving trok. De eerste meester gaf les in zijn eigen huis aan de Poppenallee. Later kwam er een gemeentelijk schoolgebouwtje. Daar het aantal leerlingen flink terugliep is de school in 1923 gesloten.

Op de klassefoto uit 1920 staat links de onderwijzerswoning die er nu nog staat. De eerste sigarenfabriek van Dalfsen stond tegenover de Emmer school. Het pand met de leilindes hoorde daarbij. Eigenaar: de zoon van het schoolhoofd. Eind 19e eeuw is deze fabriek gesloten.

Bakker Schuurman

Op Poppenallee 13 stond begin 1800 een tolhuis. Later werd een nieuw Tolhuis gebouwd op Poppenallee 42. Rond 1910 kwam bakker Schuurman in het oude tolhuis te wonen. Naast de bakkerij bouwde hij er een café en een winkel bij. Ook was er sprake van een eenvoudige speeltuin.

In 1975 is alles afgebroken. Alle oude gebouwen moesten plaats maken voor de aanleg van het fietspad.

Kerkpad

De mooie laan links heet de Papenallee. Het is een oud kerkpad dat is ontstaan na de reformatie. In 1581 werd de katholieke godsdienstbeoefening verboden, zo ook in Dalfsen. Dalfsenaren waren aangewezen op diverse schuilkerkjes, o.a. in Hoonhorst aan de Zwarteweg.

Katholieken werden door de protestanten “Papen” genoemd. Vandaar dat de weg over het landgoed Den Berg die de kerkgangers gebruikten om naar de mis te gaan de “Papenallee” werd genoemd.

Baron A. van Dedemschool

Op het Maatpad na de oude onderwijzerswoning, vindt u de ingang van de Baron A. van Dedemschool. Deze school bestaat al meer dan 100 jaar. Na vele jaren voorbereiding kwam hier in 1907 de eerste protestants christelijke school in de gemeente Dalfsen.

De Baron van Dedem had hiervoor een stuk grond beschikbaar gesteld. In 1974 is de oude school afgebroken en is de huidige school gebouwd. De school is geopend door de kleinzoon van de stichter en wordt sindsdien de Baron A. van Dedemschool genoemd.

Na de eeuwwisseling is dankzij de ouders een verbouwing gerealiseerd en werd een vierde lokaal in gebruik genomen. Ondanks de daling van het aantal leerlingen, heeft de school nog steeds voldoende leerlingen, dankzij het Daltonconcept.

Waterviaduct Emmertochtsloot

Het hoge water van de Emmertochtsloot gaat hier middels een viaduct onder de lage wetering door. Deze waterstromen zijn gescheiden van elkaar om verdroging in het stroomgebied van de Emmertochtsloot tegen te gaan.

Emmertochtsloot

De Emmertochtsloot slingert zich door het gebied waar ooit een zijtak van de Vecht stroomde. De loop ervan is met behulp van historische gegevens vastgesteld en uitgegraven.

Waterbeheer

Bij de Vecht is een gemaal geplaatst dat in tijden van droogte de agrarische gronden van water voorziet. In de afgelopen jaren is er veel aan waterbeheer gedaan in en rond de Emmertochtsloot. Zo is er waterberging gerealiseerd en zijn er 3 vistrappen gerealiseerd.

Het ijzeren gordijn

In 1957 was het landgoed De Hoonhorst in het bezit van de weduwe van A.C.A baron van Dedem. Na haar overlijden in 1963 kregen haar dochters Constance en Yvonne een deel van het landgoed. De relatie tussen de beide zussen was slecht.

Zij plaatsten een afrastering en deelden daarmee het landgoed in tweeën. Yvonne kreeg deze, de oorspronkelijke, poort aan de Zwarteweg als uitgang. Constance, die het huis bewoonde, kreeg de uitgang aan de Kerkstraat. In Hoonhorst werd de afrastering het ijzeren gordijn genoemd.

Van Klapmuts naar Kappers

Albert Fakkert, eigenaar van tapperij “de Klapmuts”, destijds ongeveer op Kerkstraat 8-10, kocht rond 1860 grond van de pastoor. Hij mocht de tapperij in de te bouwen boerderij aan de overkant voortzetten. Hij verplaatste ook de grutterij daar naar toe. De bakkerij bleef in het oude pand.

Het café van Albert Fakkert is in 1891 overgegaan naar een dochter, getrouwd met Johannes Dekker. Zij lieten hun naam wijzigen in Kappers. En die naam is gebleven en al meer dan 150 jaar een begrip in Hoonhorst. Het boerderij gedeelte werd in 1968 omgebouwd tot feestzaal, met dans- en discoavonden.

De winkel van Kappers was vroeger de grutterij. De kruidenierswaren werden aan huis bezorgd. Het betalen van de geleverde goederen gebeurde meestal na de kerkdiensten met een borrel voor de mannen in het café en koffie voor de vrouwen in de koffiekamer.

Vanaf 1990 tot 2022 waren Jean en Karin Huitink, de vijfde generatie van de Kappers familie, de eigenaren. Nadat zij Kappers te koop hadden aangeboden is eind 2021 met steun van een groot aantal inwoners een dorpscoöperatie opgericht. Deze heeft vervolgens gebouwen en terrein in eigendom genomen.

Kappers heeft zo nog steeds een belangrijke functie voor het verenigingsleven van het dorp: het biedt onderdak aan een deel van het Hoonhorster Kulturhus waarin o.a. het Anjerpunt met haar noaberbieb, servicepunt van de openbare bibliotheek en toeristisch informatiepunt.