Salland & Twente

RK kerk Heilige Cornelius

Parochie Luttenberg behoort tot de parochie Heilig Kruis. Deze bestaat uit 9 locaties.

Kleine berg

Aan de helling van de gelijknamige stuwwal ligt het dorpje Luttenberg (kleine berg). Ooit maakte dit gebied deel uit van de marke Raalterwoold. In 1318 wordt De Hof van Luttenberg al beschreven. Omstreeks 1450 scheidde Luttenberg zich af van Raalterwoold en werd de marke Luttenberg.

Parel van Salland

De kleine buurtschap groeide langzaam uit tot het huidige dorp met een eigen school,winkels, sportvoorzieningen en vele actieve verenigingen. Het dorp telt ongeveer 2300 inwoners. Luttenberg, de parel van Salland!

Gedenksteen

Deze gedenksteen is geplaatst op de grond waar vroeger het oude kerkhof was. Op een perkamentrol worden tijdens de viering rond Allerzielen de namen van alle in het afgelopen Kerkelijk jaar overleden dorpsgenoten bijgeschreven. Daarna worden de boeken met namen weer plechtig teruggezet in de sokkel.

Buitenplaats "Oud Luttenbergh"

Op deze buitenplaats kun je je heerlijk de hele dag vermaken. Er zijn diverse speeltoestellen en je kunt vanaf hier de belevingsroute in het bos volgen. Ernaast is de 'zandkoele' te vinden; een fijne picknickplek of speelplek.

Uitzicht vanaf de Luttenberg

Vanaf het hoogste punt op de Bergweg heb je een geweldig mooi uitzicht over de omgeving. Over de weilanden zie je in de verte de Hellendoornse berg, de Nijverdalse berg, de Holterberg en de Haarlerberg. Allemaal onderdeel van de Sallandse Heuvelrug. Bij helder weer kun je de Palthe-toren zien.

Reeën en vogels

Langs de Bergweg zie je houtwallen, de ideale schuilplaats voor reeën. Veel vogels vinden hier een broedplaats. De geelgors zingt het hoogste lied. Op rikkepalen zitten buizerds. Op de akkers, eigendom van Landschap Overijssel, bloeien 's zomers klaprozen, korenbloemen en kamille tussen het koren.

Luttenberg; ontstaan landschap

Boomgaard Landerij Krukkert

In 2003 is deze boomgaard opnieuw aangelegd. Er staan 40 Oud Hollandse rassen hoogstamfruitbomen waaronder appel-, peren-, pruimen- en kersenbomen en ook een notenboom. Er is een picknickplek ingericht waar je lekker even kunt genieten van het uitzicht.

Boomgaard

De boomgaard is een mooie plek met authentieke bomen. Wanneer het fruit rijp is, wordt het hier te koop aangeboden. Ook is er dan eigengemaakt appelsap te koop.

Palthetoren

De Sprengenberg is een huis op de heuvel Sprengenberg bij Haarle, gemeente Hellendoorn, gebouwd in de jaren 1898-1910 in opdracht van A.A.W. van Wulfften Palthe (1851-1929). Het huis wordt in Salland vaak de Palthetoren genoemd. Het bijbehorende natuurgebied is in beheer bij Natuurmonumenten.

Info Palthetoren

Zandkuilen

Tegenover de ingang van dit pad loopt een pad naar de zogenaamde zandkuilen, waar vroeger zand en grind werd gewonnen. In 1922 kwam hier het metselzand vandaan voor de bouw van de Sint Josephkerk in Nieuw Heeten.

Monument Marinus Stevens

Op zaterdag 14 oktober werd door de Duitse bezetter een grote razzia gehouden. Onderduiker Marinus Stevens werd hier neergeschoten. Wanneer je 350 m het zandpad in loopt kom je bij een onderduikershut.

Natuurmuseum Holterberg

Natuurmuseum Holterberg organiseert regelmatig bijzondere exposities. Het is nationaal en internationaal vermaard om zijn diorama’s. De diorama’s zijn levensgrote “kijkdozen”, die een prachtige blik op de dierenwereld geven.

Vaak zie je in diorama’s dieren bij elkaar of in scenes die je in de natuur nooit zo zou kunnen tegenkomen. Bij Natuurmuseum Holterberg is dat nooit zo. In de diorama’s zijn allemaal levensechte scenes uitgebeeld. Je betrapt de natuur op een manier die ‘in het echt’ maar zeer weinigen gegeven is.

Het Bos van Daantje Das is een educatief speel- en leerbos dat hoort bij Natuurmuseum Holterberg. Verder zijn er nog veel meer activiteiten.

natuurmuseum Holterberg

Rustpunt het Buitenkansje

Midden in de driehoek, Rijssen – Holten - Markelo vindt u aan de rand van het natuurgebied de Borkeld Rustpunt Het BuitenKansje. Een heerlijk plekje om even uit te rusten tijdens een prachtige fietstocht of wandeling.

Daar waar vroeger een oude veldschuur stond realiseerden wij, volgens de traditionele bouwwijze, medio 2014 een Twentse schuur met een wilde bloemen tuin. In deze Twentse schuur vindt u Rustpunt Het BuitenKansje.

Een bijzonder en fijn plekje, een buitenkansje zelfs, om onder het genot van een zelf gezet kopje koffie/thee te genieten van de natuur, het landschap, de vogels en de rust. Met een beetje geluk kunt u hier zelfs de reetjes en eekhoorntjes zien oversteken.

Even ontsnappen aan alle hectiek of bij tanken om daarna uw fietstocht/wandeling voort te zetten. Rustpunt Het BuitenKansje ligt aan het prachtige fietsroutenetwerk door Overijssel. Via verschillende routes komt uw door de Sallandse Heuvelrug, het natuurgebied De Borkeld en over de Friezenberg.

De Borkeld

Natuurgebied de Borkeld (Markelo) is ca. 600 hectare groot en bestaat uit jong bos, grote heidevelden, leemkuilen, akkers, graslanden en zelfs een stukje hoogveen. Het bos is tussen 1930 en 1950 aangeplant. Hier ligt ook het grootste jeneverbesstruweel van Nederland. .

Het terrein is glooiend; de hoogste top van de Friezenberg ligt op 40 meter, het laagste punt op 13 meter boven de zeespiegel. De Borkeld is ook een archeologisch reservaat.

De Borkeld

Schaapskooi Jan Baas

Op deze plek stond tot 1821 het erf Haykersn. Na brand is het erf gesloopt en werd een nieuwe boerderij van Jan Baas gebouwd, die in 1917 werd vervangen door de huidige boerderij. Achter deze boerderij bevindt zich een schaapskooi met gemetselde zijmuren.

Kloetenschop

De overgrootvader van de huidige eigenaar was schaapsherder. Op het erf is nog een kloetenschop aanwezig. Een kloetenschop is een stok met een klein schepje. Hiermee werd een kluitje zand opgeschept en geworpen naar het schaap dat afdwaalde. Door de schrik keerde het schaap terug naar de kudde.

Herstel klein erfgoed Twente

Deze schaapskooi wordt gerestaureerd binnen het project 'Klein Erfgoed Twente'. Klein erfgoed vertelt vaak veel over de geschiedenis van een plek. Landschap Overijssel en Monumentenwacht werken samen met andere partners om dit erfgoed te herstellen en onder de aandacht te brengen.

Herstel is mede mogelijk gemaakt met financiële steun van NPL, Provincie Overijssel, PBCF en gemeente Hof van Twente.

schaapskooi de Forte

Deze schaapskooi is een rijksmonument en sinds enkele jaren gerestaureerd. De boerderij is in 1998 door de huidige eigenaar gekocht van de familie Vloemans die hier in 1988 de manege “Het Lamoen” stichtte en de schaapskooi verbouwde tot groepsaccommodatie.

Gerestaureerd

De schaapskooi is de enige in de 'Rothook' die is overgebleven. Tot in de jaren '60 stonden er huis aan huis nog schaapskooien. Door een forse subsidie is enkele jaren geleden de gehele schaapskooi gerestaureerd.

Zompenvaart over de Regge

De zomp was vroeger een belangrijk vervoermiddel omdat landwegen vaak onbegaanbaar waren. Zo'n 200 jaar geleden voeren maar liefst 120 zompen op de Regge. De zompen waren functioneel gebouwd; weinig diepgang en slank voor de nauwe vaarwegen. De Regge was destijds net zo belangrijk als nu de A1.

Varen waar geen water is

"Varen waar geen water is" is de titel van een boek van dr. G.J. Schutten. Hij schrijft over de scheepvaart in de tijd dat er nog geen stuwen in de Regge waren. Toen was het in een droge tijd moeilijk varen. Ook nu nog kun je varen op de Enterse zomp; een belevenis..

Enterse waarf

Schoon van begin tot eind

De Regge is een regenrivier die vroeger al het regenwater opving en als riool werd gebruikt. Vanaf de oever valt de helderheid op. Onder de waterspiegel waaiert gras van de kanten mee met de golven, soms schiet een vis voorbij.

Op de waterspiegel krioelen de waterlopers, terwijl andere insecten vlak boven het water zoemen. Het past bij het schone water van de beek. De Regge is nu zo helder en schoon, dat zelfs de ijsvogel zich weer laat zien.

Regge bij Enter

Zoals op veel plaatsen langs de Regge is ook bij Enter het landschap aangepast aan de huidige tijd. De bedding van de Regge is verkleind en weer meanderend gemaakt. Hierdoor wordt de afvoer van het beekwater vertraagd. De oeverlanden zijn verlaagd zodat ze als uiterwaarden dienen bij wateroverschot.

Natuurgebied

Veel gebieden langs de Regge zijn bestempeld als natuurgebied en worden beheerd door organisaties zoals Landschap Overijssel. Hier bij Enter is de grond deels overgedragen aan particuliere eigenaren. Overigens zijn de natuurdoelen hetzelfde; beheer vindt plaats zoals afgesproken met de provincie.

Landgoed Grimberg

Ooit was dit een machtige havezate die zich breed uitstrekte langs de Regge. Nu resteren alleen nog grachten, lanen en bospartijen. De cultuurgronden zijn door de tijd heen verkocht aan boeren in de omgeving. Het landgoed wordt reeds in 1297 genoemd.

Het huis beheerste de overgang over de Regge en was daardoor een partij van belang. De eigenaren onderhielden goede relaties met het huis Almelo. Dit was oorspronkelijk de eigenaar van het kasteel. Sinds de veertiende eeuw noemen de eigenaren zicht trots ‘van den Grimberg’.

Van de gebouwen is nu niets meer over. Aan de Rijssensestraat staat nog wel een toegangspoort, maar deze is hier later geplaatst.

Grimberg

De Regge

De rivier die hier stroomt heet de Regge, in het dialect spreekt men van de 'Ao'. De buurtschap Zuna ten zuiden van de Regge is afgeleid van Suden Ao, wat ten zuiden van Ao betekent. De Regge ontspringt bij landgoed Westerflier ten zuidwesten van Diepenheim en is opgedeeld in drie trajecten:

Boven-Regge (Diepenheim-Rijssen), Midden-Regge (Rijssen-Hellendoorn), waar u zich nu bevindt, en de Beneden-Regge (Hellendoorn-Ommen). In Ommen mondt de rivier uit in de Overijsselsche Vecht.

Van afvoerkanaal naar meanders

Tussen Rijssen en Nijverdal stroomt de Midden-Regge door het gebied van Notter en Zuna. Net als elders was de rivier in de loop van de twintigste eeuw verworden tot een tot een weinig aantrekkelijk afvoerkanaal van water.

Doordat vele bevolkingskernen en industriële bedrijven hun afvalwater zonder meer loosden op de rivier werd het een dode rivier. Ook was de rivier rechtgetrokken en verdiept, alles om de waterafvoer zoveel mogelijk te bevorderen. De omgeving stond ‘met de rug naar de Regge’.

Maar dit is gelukkig sterk verbeterd in de afgelopen dertig jaar. In de eerste plaats wordt tegenwoordig het afvalwater eerst gezuiverd voordat het op de Regge wordt geloosd. Het gevolg hiervan was dat er weer vis ging leven in de rivier. Ook de hengelaars en wandelaars keerden vervolgens terug.

Meer recent is de visie van het waterschap en de provincie ingrijpend gewijzigd. De rivier vervult een centrale plek in het landschap. Afvoer van water komt nu op de laatste plaats, nadat eerst het uiterste gedaan is om regenwater vast te houden of te bergen.

Immers, regenwater is iets waar je soms teveel van hebt, maar op andere momenten juist te weinig. Daarom is hier in het kader van de ruilverkaveling Rijssen de Regge weer veranderd in een trage rivier met veel meanders en brede uiterwaarden waar het water overheen mag stromen.

Om niet in conflict te komen met de economische landbouwfunctie heeft het stroomgebied van de Regge een natuurfunctie gekregen waar natuurbeheer zorgt voor ruimte voor water en natuur. Een prachtig stuk Ecologische Hoofdstructuur. Het gebied heeft zijn gezicht weer naar de Regge gekeerd.

Veldkamp

Dit gebied is een van de kleinste inrichtingsprojecten langs de Regge. Het is gelegen achter de woonwijk Lange Jan: typerende arbeiderswoningen van werkgever Nijverdal Ten Cate. De achtertuinen van deze woningen grenzen aan het natuurgebied.

Aan de oostkant ligt een grote es. De randbeplanting op het talud van de es hoort bij het natuurgebied. Het gebied kenmerkt zich door een droge zandkop en laagtes met daartussen door de meanderende Regge. Het beheer wordt uitgevoerd met runderen en pony’s.

Schaapskudde

Sinds 2015 is er weer een schaapskudde van Landschap Overijssel in het Wierdense Veld. De kudde zorgt voor de begrazing: dat is om het terrein open te houden en te voorkomen dat het dichtgroeit met bijvoorbeeld 'pijpestrootje'. Zo houdt de heide voldoende ruimte om te groeien.

Zo'n 500 schapen

De kudde bestaat uit zo'n 500 Drentse heideschapen, Scottisch Blackface en Bentheimer schapen. Enkele Nubische geiten zorgen voor de nodige afwisseling in de kudde. De kudde wordt ook ingezet op de Lemelerberg. Daar verblijft de kudde o.a. in het vroege voorjaar als de ooien hun lammetjes krijgen.

Wierdense veld

Oude loop terug

Hier heeft de rivier de Regge zijn oude loop teruggekregen in het kader van het project 'Ruimte voor de Rivier'. Door de stroomsnelheid ontstaan hoge oevers in de buitenbocht en lichte glooiingen in de binnenbocht. Het water mag hier en daar weer buiten de oevers treden.

Ruimte voor de rivier

Ruimte voor de Rivier is een pakket van verschillende maatregelen om het hele rivierengebied in Nederland te beschermen tegen hoog water. Door de rivieren meer ruimte te geven, voorkomen we in de toekomst overstromingen.

Meanders

Waterschap Vechtstromen heeft deze fraaie meanders in 2016 in ere hersteld. Een groot deel van de Regge is inmiddels klaar. Er zit weer leven in het landschap. Voor vogels is dit een ideaal leefgebied. O.a. ijsvogels, oeverzwaluwen, leeuweriken, eenden en kwikstaarten voelen zich hier thuis.

Kalvenhaar

Voor Landschap Overijssel is dit het eerste Regge-herstelproject geweest. De provincie kocht hier destijds samen met gemeente Hellendoorn een boerenbedrijf. De betreffende boer is vertrokken naar Portugal.

Omvormen tot natuur

Een boerenbedrijf dat in de knel was gekomen door uitbreidingsplannen van de Kruidenwijk is verplaatst naar deze locatie en ruim 25 ha landbouwgrond is ongevormd tot natuur. Oude meanders zijn via voordes aangesloten op de Regge.

Fietspaden

Ook in dit gebied zijn fietspaden aangelegd. De hele strook wordt begraasd door runderen en pony’s van lokale boeren. Via veeroosters fiets je het gebied binnen en je moet soms even afstappen omdat er een koe of pony op het fietspad ligt.

Katenhorst

Zowel de Koemaste als het Kalvenhaar zijn aan de noordelijke kant fors uitgebreid richting Schuilenburg. Er ligt nu een aaneengesloten gordel van natuurterreinen langs de Regge. Dit gebied wordt de Katenhorst genoemd.

Overwater

Al in 1300 lag op deze plaats een houten 'schutstal' om de waterstand van de Regge te regelen. In 1981 werd een nieuwe stuw gebouwd, die in 1995 werd uitgebreid met een vistrap. In 2002 kwam er ook een overtoom met sleepmechaniek, om de Enterse zomp over de dam te 'slepen'.

Marsdijk en uiterwaarden

Achter de oude Marsdijk ligt een brede uiterwaard met diverse oude meanders van de Regge. In de winter stroomde dit gebied meestal geheel onder.

De tatums

Dit gebied is gelegen nabij de buurtschap Marle aan de oostkant en de buurtschap Eelen en Rhaan aan de westkant. Ook hier zijn oude meanders hersteld en is de oorspronkelijke gekanaliseerde Regge kilometers langer geworden door alle krommingen die zijn aangebracht. De kades zijn allemaal weggehaald.

Met name het herstel van het oorspronkelijke landschap van essen, houtwallen, laag gelegen graslanden, elzensingels is mogelijk geworden door de eerder genoemde compensatieverplichting van Rijkswaterstaat. De Regge is overigens bevaarbaar met fluisterboten en kano’s

Havezate Egede

Buurtschap genoemd naar voormalige havezate Egede, die zijn oorsprong had in 1382. Er zijn nog enkele bescheiden restanten zichtbaar op een boerenerf.

Archemermaten

Dit gebied gelegen tussen de Lemelerberg en de Regge is voor een deel vrijgemaakt voor natuur binnen de Landinrichting Den Ham-Lemele. De eerste inrichtingswerken zijn ook uitgevoerd binnen deze landinrichting. Oude meanders werden opgezocht en weer uitgegraven.

De inrichting van het hele gebied dat geleidelijk was gegroeid tot meer dan 70 hectare is uitgevoerd als klimaatbuffer. Door het ministerie van I&M werden gelden vrijgespeeld om delen van Nederland klimaat'proof' te maken met aandacht water, natuur, landbouwstructuurverbetering en recreatie.

De kades zijn weggehaald zodat de rivier vrij kan meanderen, er is volop natuurontwikkeling binnen het gebied, er is geschoven met landbouwgrond en er zijn prachtige fietspaden aangelegd. Al fietsend zie je in westelijke richting de Lemelerberg aan de horizon opdoemen.

Vogelspiedscherm Archemermaten

Aan het einde van het zandpad staat aan de rechterkant een vogelspiedscherm. Gluur hier even door de gaten en dan ziet u bijvoorbeeld het ooievaarsnest waar sinds 2011 wordt gebroed.

Knobbelzwanen

Dit natuurgebied 'Archemermaten' is erg drassig. In de plassen zijn regelmatig knobbelzwanen, ganzen, eenden en (zilver)reigers te zien. Ook vogels als de grauwe klauwier, gele kwikstaart en oeverzwaluw voelen zich hier thuis.

Overstromen

De rivier de Regge heeft in 2012 weer haar oude loop teruggekregen. Bij hoog water mag de rivier overstromen zodat het natuurgebied hier onder water komt te staan. Zo dient het als tijdelijke waterberging.

Huize Archem

Vanuit de bocht zie je een aantal pachtboerderijen van Landgoed Archem. Vanaf hier kun je ook door de bossen heen een statig huis zien: Huize Archem. Het oorspronkelijke huis dateert vermoedelijk uit de 17e eeuw.

Herbouwd

In 1925 is het huis herbouwd. De familie Van der Wijck is eigenaar van Huize Archem. Jonkheer van Wijck woont in Londen maar verblijft hier af en toe.

Leeuwen

Het goed verborgen 'kasteel' is helaas niet toegankelijk voor publiek. Het gras en de buxushagen zijn keurig verzorgd en het huis van de familie heeft de eeuwen goed getrotseerd. Twee stenen leeuwen bewaken de ingang.

Huize Archem

Aan de rechteroever van de Regge ligt het huis Archem. Het terrein is niet toegankelijk maar met enige moeite valt het te ontwaren door de bossen en de lanen heen. Het huidige huis werd in 1925 in klassieke stijl gebouwd naar een ontwerp van de architect De Maaker.

Dit landhuis verving het oude spieker, dat hier in ieder geval sinds 1680 stond. Toen werd “Thomas van Muyden, een patriciër uit Zwolle, beleend met het Hof te Archem”. Zijn familie leefde hier totdat het bezit in 1748 door huwelijk overging naar de familie Van der Wijck.

Deze adelijke familie is tot op de dag van vandaag nog altijd eigenaar. Vanouds was Archem één van de drie Stifsgoederen van Essen, een bekend Duits vrouwenklooster. Erven in Yrthe (bij Wijthmen) en in Olst waren de andere Esser kloosterbezittingen.

Veluwse heideschapen

De schapen van de kudde op de Lemelerberg zijn Veluwse heideschapen. Dit is een zeldzaam huisdierras, waar maar een aantal kuddes van bestaan in Nederland. Ze zorgen onderling voor de instandhouding van het ras. De schaapskooi hier vlakbij, is in de winter hun thuisbasis.

Goed uitgerust

De Veluwse heideschapen doen het prima op de schrale heide. Ze eten de grassen en de jonge boompjes zodat de heide meer ruimte krijgt. Ook zorgen ze voor verjonging van de heide. Foto onder: schaapskudde met herder op de top van de Archemerberg.

In de schaapskooi

In de wintermaanden verblijft de schaapskudde van Landschap Overijssel in de schaapskooi. De ooien en hun lammetjes blijven tot en met maart in en rond de kooi. De lammetjes worden al in februari in de warme kooi geboren.

Volanta pomp met drinkbak

Grondwater zit diep op de Lemelerberg. Daarom staat hier de enige werkende originele Volantapomp in Nederland die zonder elektriciteit water tot 95 m diepte kan oppompen. Veel gebruikt in ontwikkelingslanden. Nagenoeg onderhoudsvrij. Het felle rood werd groen overgeverfd om niet teveel op te vallen.

Speelbos

Boven op de Lemelerberg, vlakbij het restaurant, kun je heerlijk spelen in speelbos 'In het hol van de leeuw'. Er is van alles te beleven. Klim naar een hoge boomstoel, zwaai aan de touwen, verstop je in de boomhut of kruip door rioolbuizen.

Hangmatten

Moe van het spelen? In het bos hangen hangmatten waar je lekker in kunt liggen. Het speelbos is leuk voor kinderen van 4 tot 12 jaar.

Recreatiebedrijf De Huttert

Op het woonerf van de familie Rensen vindt u een knusse camping. Bovendien worden luxe appartementen en vakantiewoningen verhuurd en er is een gezellige theeschenkerij. Tevens bevindt zich er een Rustpunt, waar u kunt genieten van een kopje koffie/ thee of een ijsje kunt eten.

de Huttert

De Brand

De Brand was vroeger een uitgestrekt hoogveengebied, waar een goede kwaliteit turf gestoken werd. Uit archieven zijn tal van oude rechtszaken bekend over ruzies die ontstonden over de winning van turf in dit oude grensgebied.

Klompenatelier Dijkman

Klompen maken suf? Echt niet! Wat te denken van de Nachtwacht in een mozaïek van 30.000 klompjes. Bij klompenmaker Dijkman komen ambacht, kunst, humor en avontuur samen. In 2016 werd Martin de beste klompenmaker van Nederland! Voor openingstijden: zie website.

Klompenatelier Dijkman

Landschap Overijssel

Heb je genoten van je fietstocht? Stichting Landschap Overijssel zet zich in voor deze landschappen samen met vele anderen. Dat kan met jou hulp. Help mee en word vriend.

Landschap Overijssel